نخستین همایش ملی اکوهیدرولوژی ایران با هدف بررسی تازه‌ترین دستاوردهای علمی و تبیین رویکردهای نوین در مدیریت پایدار منابع آب و محیط‌زیست کشور، روز چهارشنبه ۲۶ آذرماه ۱۴۰۴ در محل دانشکدگان علوم و فناوری‌های میان‌رشته‌ای دانشگاه تهران و با مشارکت مرکز بین المللی مدیریت جامع حوزه ابخیز  و منابع زیستی برای مناطق خشک و نیمه خشک (یونسکو) برگزار گردید.

این رویداد علمی با استقبال چشمگیر متخصصان و پژوهشگران همراه بود و بیش از ۱۵۰ نفر از اساتید دانشگاه، پژوهشگران، متخصصان، دانشجویان و فعالان حوزه‌های آب، محیط‌زیست و منابع طبیعی در آن مشارکت داشتند.

در ابتدای این همایش، ریاست همایش، دکتر سید جواد ساداتی‌نژاد و همچنین ریاست دانشکدگان علوم و فناوری‌های میان‌رشته‌ای دکتر فرامرز خدائیان، خدمت مهمانان و شرکت‌کنندگان در این همایش، خیرمقدم عرض نمودند.

سخنرانان در این همایش، ضمن اشاره به چالش‌های روزافزون کشور در زمینه بحران آب و پیامدهای تغییر اقلیم، بر ضرورت بهره‌گیری از رویکردهای میان‌رشته‌ای و علمی در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های کلان تأکید کردند. اکوهیدرولوژی، به عنوان دانشی که پیوندی میان علوم هیدرولوژی و اکولوژی را با هدف ایجاد هارمونی در چرخه هیدرولوژی و حفظ تنوع زیستی از مقیاس مولکولی تا مقیاس حوزه‌های آبریز را برقرار می‌کند، محور اصلی مباحث علمی این نشست بود.

دكتر اميد، رئيس دانشگاه تهران اساتید مرتبط با این حوزه، اظهار داشتند که، پیرو فرمایش ریاست جمهور، دکتر مسعود پزشکیان، در راستای بررسی و مقابله با بحران آب در کشور، کارگروه‌های تخصصی تشکیل شده‌اند. ایشان بیان کردند که سرانه آب کشور که روزگاری بیش از ۴۵۰۰ مترمکعب بود، امروز به زیر ۱۰۰۰ مترمکعب سقوط کرده و در مناطق مرکزی به حدود ۶۰۰ مترمکعب نزدیک می‌شود که نشان‌دهنده ورود به مرز بحران مطلق است. این وضعیت حاصل برداشت‌های بی‌رویه و تجاوز از ظرفیت طبیعی منابع آبی است؛ به طوری که در پنج دهه گذشته حدود ۲۰۰ میلیارد مترمکعب آب تجدیدناپذیر مصرف شده و پیامدهای فاجعه‌باری مانند خشکی تقریباً تمام تالاب‌ها، فرونشست زمین تا ۳۰ سانتیمتر در برخی نقاط و افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی را در پی داشته است. جبران این خسارات نیازمند زمانی طولانی است و حتی با توقف کامل برداشت، احیای سفره‌های آب زیرزمینی ممکن است تا ۲۰۰ سال به طول بیانجامد.

طبق فرمایش ریاست دانشگاه تهران، راه برون‌رفت از این بحران، کاهش چشمگیر برداشت از منابع آب تجدیدپذیر به سطح ۴۰ درصد و پذیرش برداشت حداکثر ۶۰ درصدی در شرایط فعلی است. این امر مستلزم تغییر اساسی در الگوی کشاورزی، اصلاح مصرف در بخش‌های شهری و صنعتی و حذف کشت‌های نامتناسب با اقلیم است. راه‌حل‌های ظاهری مانند انتقال آب بین حوضه‌ای یا شیرین‌سازی آب دریا نه تنها قادر به رفع مشکل نیستند، بلکه گاه با پیامدهای زیست‌محیطی و اقتصادی سنگینی همراهند و تنها درصد ناچیزی از نیاز را تأمین می‌کنند. برای نمونه، انتقال آب از طالقان به تهران ضمن هزینه‌های کلان، خسارات جبران‌ناپذیری به دشت قزوین وارد کرده است. ایشان بیان نمودند که، هشدار کارشناسان حاکی از آن است که اگر در باقی‌مانده برنامه هفتم توسعه، تمهیدات لازم از جمله کاهش ۴۰ درصدی برداشت و اصلاح الگوی کشت اجرایی نشود، کشور با تشدید فرونشست زمین و تخریب زیرساخت‌ها روبرو خواهد شد. بنابراین، نجات امنیت آبی کشور نیازمند عزم ملی، پذیرش نظرات کارشناسی، بازگشت به اصول اکوهیدرولوژی و کنترل مصرف در همه بخش‌ها است. در غیر این صورت، ممکن است به نقطه‌ای غیرقابل بازگشت نزدیک شویم که اقدام دیرهنگام، دیگر کارساز نباشد. در پایان، بر اهمیت اکوهیدرولوژی در حل بحران آب و مسائل زیست‌محیطی تأکید نمودند و حمایت کامل دانشگاه را از تقویت آموزش‌های میان‌رشته‌ای جهت رفع نیازهای مبرم مدیریتی کشور، اعلام کردند.

همچنین در این همایش، معاون وزیر جهاد کشاورزی و ریاست سازمان منابع طبیعی کشور، دکتر رضا افلاطونی سخنرانی خود را در ارتباط با نقش سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در ایجاد تعادل اکوهیدرولوژیک و توسعه پایدار کشور ایراد فرمودند. در ادامه، معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی، دکتر حسن وحید، سخنرانی خود را با موضوع نقش جوامع محلی در مدیریت جامع حوزه های آبخیز و بهبود کارکرد شاخص های اکوهیدرولوژیک ارائه نمودند. پس از ایشان، مدیر کل مرکز بین‌المللی مدیریت جامع حوزه آبخیز و منابع طبیعی برای مناطق خشک و نیمه خشک، دکتر حمید نوری، چشم اندازهای بین‌المللی در اکوهیدرولوژی با تأکید بر تجارب و درس آموخته‌ها برای مناطق خشک و نیمه خشک را ارائه نمودند. همچنین، معاون زمین شناسی سازمان زمین شناسی دکتر رضا شهبازی، موضوع فرونشست را مطرح نمودند. از طرفی، مدیر کل دفتر تحقیق و توسعه فناوری اطلاعات شرکت مدیریت منابع آب ایران، مجتبی نوری در ارتباط با تحول دیجیتال و مدیریت پایدار منابع آب، سخنرانی ایراد نمودند.

در ادامه، ریاست پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور، دکتر عطاالله ابراهیمی، دکتر سید حمید رضا صادقی استاد تمام دانشگاه تربیت مدرس و دکتر محمد مهدوی، استاد بازنشسته دانشگاه تهران، در ارتباط با اکوهیدرولوژی سخنرانی نمودند و همچنین دکتر محمد دانش‌یزدی، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف در ارتباط با پایش پیوسته تالاب‌های کشور با تلفیق یادگیری ماشین و سنجش از دور سخنرانی نمودند.

همچنین، در این همایش، سامانه خودکار بهبود کیفیت داده‌های ماهواره‌ای بارندگی توسط دکتر شهرام خلیقی سیگارودی، استاد دانشگاه تهران معرفی شد.

در ادامه، پروفسور Maciej Zalewski معاون برنامه هیدرولوژی یونسکو و بنیانگذار اکوهیدرولوژی در ارتباط با اکوهیدرولوژی، به تشريح اهمیت راهکارهای طبیعت پایه در مدیریت منابع آب و اکولوژی و حفظ تنوع زیستی پرداختند.

در این همایش از استاد پیشکسوت و برجسته علوم و مهندسی آبخیزداری و مهندسی منابع آب، دکتر محمد مهدوی، دکتر محسن محسنی ساروی و همچنین دکتر جواد فرهودی تجلیل شد. همچنین، در پایان این همایش، از سه مقاله برتر همایش قدرداني به‌عمل آمد.

در پایان، دکتر محمد میرزاوند، دبیر اجرایی نخستین همایش مهندسی اکوهیدرولوژی ایران، بیانیه پایانی همایش را به شرح ذیل قرائت فرمودند؛

1-شرکت‌کنندگان در این همایش بر این باورند که عبور از بحران‌های فزاینده آب و محیط‌زیست در ایران، بدون تغییر رویکرد از مدیریت سازه‌محور و بخشی‌نگر به مدیریت سازگار بوم‌سازگان‌محور با فرآیندهای طبیعی و مبتنی بر دانش اکوهیدرولوژیک و بدون توجه به ظرفیت‌های بوم‌شناختی، امکان‌پذیر نخواهد بود. در این راستا اکوهیدرولوژی به‌عنوان دانشی میان‌رشته‌ای، نقش کلیدی در بازتعریف رابطه انسان، آب و بوم‌سازگان‌ها ایفا می‌کند.

2- متخصصین شرکت‌کننده تأکید می‌نمایند که برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در حوزه آب باید بر اساس ظرفیت بوم‌شناختی حوزه‌های آبخیز، حفظ حق‌آبه‌های محیط‌زیستی، پویایی بوم‌سازگان‌ها و ویژگی‌های تاب‌آوری، کشسانی، مانایی، زیستایی و سلامت‌محور در برابر تغییرات اقلیمی صورت گیرد و هرگونه توسعه، منوط به ارزیابی‌های اکوهیدرولوژیک دقیق و مبتنی بر پایش شاخص‌های مرتبط و لحاظ شواهد علمی باشد.

3- ضرورت در نظر گرفتن رویکردهای اکوهیدرولوژیک در سیاست‌ها، قوانین، برنامه‌های توسعه و نظام‌های آموزشی کشور در مقیاس‌های مناسب آمایش سرزمینی و سامانه‌های عرفی از دیگر محورهای مورد تأکید این همایش است. توسعه آموزش‌های دانشگاهی میان رشته‌ای، تقویت پژوهش‌های کاربردی، حمایت از پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها و پروژه‌های میان‌رشته‌ای در این حوزه، و جذب متخصصین اکوهیدرولوژی در سازمان‌های مرتبط، گامی اساسی در تربیت نسل آینده و حرکت در مسیر توسعه پایدار و حفظ منابع ملی خواهد بود.

4-شرکت‌کنندگان در این همایش، خواستار تقویت تعامل میان دانشگاه، نهادهای اجرایی، بخش خصوصی و جوامع محلی و مداخله مسئولانه گروداران مختلف در راستای پیاده‌سازی راهکارهای اکوهیدرولوژیک هستند. در این ارتباط انتقال دانش به عرصه عمل و استفاده از راه‌حل‌های مبتنی بر طبیعت بایستی به‌عنوان رویکردی راهبردی در مدیریت جامع، احیا و بازیابی منابع آب انواع بوم‌سازگان‌های خشکی، آبی و ساحلی مورد توجه قرار گیرد.

5- این همایش بر اهمیت پژوهش‌های آینده‌پژوهانه و کاربست هوشمندانه و مدبرانه هوش مصنوعی و مدل‌سازی‌های ابتکاری در حوزه اکوهیدرولوژی در قالب برنامه‌های اجرایی و پژوهشی با لحاظ شرایط محیط‌زیست در حال تغییر، تحلیل عدم‌قطعیت‌ها و ارزیابی پیامدهای بلندمدت تصمیمات و برنامه‌ها در قالب آبخیزهای شاهد و نمونه اکوهیدرولوژیک، شرط لازم برای سیاست‌گذاری هوشمند و پیش‌نگرانه شرایط وخیم‌تر وضعیت آب و خاک در کشور تأکید دارد.

6- نخستین همایش ملی اکوهیدرولوژی ایران، از تمامی نهادهای تصمیم‌ساز، دستگاه‌های اجرایی، مراکز علمی و پژوهشی و سازمان‌های مردم‌نهاد دعوت می‌کند تا با هم‌افزایی، تعهد علمی و مسئولیت‌پذیری بین‌نسلی، در مسیر حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور و تضمین امنیت آب و محیط‌زیست برای نسل‌های آینده گام بردارند.